فصل اول بيمارىها 1 . امراض عمومى سردرد سردرد انواع مختلف دارد ، در طب سنتى اصفهان هيجده نوع آن شناخته شده است كه مهم‌ترين آن‌ها عبارتند از : سردرد مشاركت معده ، سردرد مشاركت رحم ، سردرد صفراوى ، سردرد بلغمى ، سردرد سوداوى كه بسيطند . اگر اخلاط مركب شوند ، يعنى امراض صفراوى ، عارض دموى هم بشود ، سردردهاى مركب به وجود مىآيد . سردرد در اثر حرارت آفتاب ، در اثر فشار معده ، در اثر بادهاى مختلف ، در اثر ضعف دماغ ، ميگرن ( كه در قديم به آن شقيقه مىگفتند ، شقيقه يعنى نصف سر ) و غيره است ( تحقيقات ميدانى مؤلف ) . در تهران اگر يك طرف سر و چشم درد مىگرفت ناشى از رودل بود ، مريض بايد مسهل مىخورد ، سناى كوبيده را در آب يا آش ترش ريخته به مريض مىدادند ، اگر چشم سرخ و برافروخته بود ، سردرد را از گرمى مىدانستند ، كه مريض بايد سفيداب روى با آب حل كرده ، يا سفيداب حمام يا سركه به پيشانى بمالد . يا تخم گشنيز را در سر قليان ريخته بكشد ، ترياك بكشد ، يا بمالد . و اگر از سردى بود كه سفيدى و پريدگى رنگ نشانهء آن بود ، آب نمك يا آب خردل بمالد ، يا نمك گرم در دستمال ريخته ، ببندد ( شهرى : 5 / 419 ) . اگر از باد باشد كه نشانه‌اش گرفتن و ول كردن و جابه‌جا شدن درد است ، باد را مىبندند ( همان : 420 ) . در خراسان با روش‌هاى زير درمان مىكنند : 1 . قدرى گل ارمنى به سر و پيشانى مىمالند . 2 . اندكى ترنجبين در آب جوش مىخيسانند و مىخورند و قدرى از آن نيز به سر و پيشانى و شقيقه‌هاى خود مىمالند .